Yetki Belgesi ve Faaliyet İzinleri Yatırım

İpotek finansmanı kuruluşunun, tasfiye kapsamında yer alan yükümlülüklerinden, nakit borçlarıRokubetbetbet, tedricî tasfiye kararının verildiği tarihteki anapara ve işlemiş faizleri toplamı üzerinden hesaplanır. İpotek finansmanı kuruluşunun tedricî tasfiye kararının verilmesinden sonra vadesi gelen menkul kıymetlerinden doğan hak ve borçları da, vadeleri itibarıyla belirlenir. İpotek finansmanı kuruluşunun, vadeli borçlarına vadeden, diğer borçlarına ise tedricî tasfiye tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanunî Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanunun 2 nci maddesinin üçüncü fıkrasında öngörülen kanunî temerrüt faizi yürütülür. Mevzuat uyarınca ipotek finansmanı kuruluşu tarafından verilmiş teminatlar da, aktifin hesabında dikkate alınır. – Sermaye Piyasası Kanununun uygulanmasıbakımından hisse senetleri halka arzedilmiş olan veya halka arzedilmişsayılan anonim ortaklıklar, halka açık sayılmaktadır. Hisse senetlerininhalka arz olunmuş sayılması, Kanunun 11 inci maddesinin ikinci fıkrasındaortak sayısına bağlanmıştır. 1981 yılında yürürlüğe giren 2499 sayılı Kanunile yapılan belirlemeye göre, ortak sayısının 100’den fazla olduğu tespitedilen ortaklıklar, hisse senetlerini halka arz etmiş olarak kabul edilmektedirler.Böylece Kanun koyucu 100 ortak sayısını, farazî halka açıklık ölçütü olarakbenimsemiştir. Ancak 2499 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden sonra geçenyaklaşık 14 yılda, Türk sermaye piyasasınıngeçirdiği evrim, anılan ölçüte esas alınan ortak sayısının artırılmasınıgerekli kılmıştır. Gerçekten bu dönemde İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nınkurulup, faaliyete geçmesi ve işlem hacminin büyümesi; kurumsal yatırımcılarınoluşması; sermaye piyasası araç ve kurumlarında çeşitliliğin sağlanmasıve yabancı yatırımcıların ilgisi gibi etkenlerle sermaye piyasasında yatırımyapan tasarruf sahibi kitlesinde büyük bir artış gerçekleşmiştir.

• Kurul, yatırım kuruluşlarını yatırım hizmet ve faaliyet türleri ve sermaye yapıları itibarıyla gruplandırabilir.
• Bunun bir uzantısı olarak, maddeyeeklenen son fıkra ile hukuka aykırı davrandıkları Kurulca saptanan ve imzayetkisi kaldırılan personelin, bir başka halka açık anonim ortaklık vesermaye piyasası kurumunda Kurul’un izni olmadan imza yetkili bir konumdaçalışmaları yasaklanmış, böylece piyasadagüvenliğin sarsılmasına yol açabilecek işlemlerin önüne geçilmek istenmiştir.

Nama yazılı olarak ihraç edilmiş olup da, borsalarda veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda devamlı işlem gören hisse senetleri hakkında Türk Ticaret Kanununun 368 inci maddesindeki, ortaklara taahhütlü mektup gönderilmesi suretiyle toplantı gününün bildirlmesine ilişkin hüküm uygulanmaz. Pay sahibi sayısı 250’yi aşan anonim ortaklıkların hissi senetleri halka arzolunmuş sayılır ve bu ortaklıklar, halka açık anonim ortaklık hükümlerine tabi olurlar. İhraç veya halka arz olunacak sermaye piyasası araçlarının Kurula kaydettirilmesi zorunludur. Fon, avans ödemelerini yaptıktan sonraaracı kurumun tedrici tasfiyesine devam eder. Ancak, tasfiye bakiyesi bu alacaklarıntamamının karşılanmasına yetmezse, ödemeler garameten yapılır. Bu alacaklartamamen karşılandıktan sonra artan kısımdan, öncelikle kamu alacaklarıve kalandan, fonun yaptığı avans ve tasfiye giderleri nedeniyle doğan alacağıödenir. Aracı kurumun aktifleri,tasfiyenin amacı kapsamındaki hak sahiplerinin alacaklarını, fondan yapılanödemeleri ve tasfiye giderlerini karşılamaya yetmezse, fon,kurulun uygun görüşüyle aracı kurumun iflasını isteyebilir. Türk Ticaret Kanununun 341, 348, 356, 359, 366, 367 ve 377 nci maddelerindeesas sermayenin en az onda birini temsil eden pay sahiplerine tanınan haklar,halka açık anonim ortaklıklarda, ödenmiş sermayenin en az yirmide birinitemsil eden pay sahipleri tarafından kullanılır.

Yönetim Kurulu üyeleri ile memur, müstahdemve işçilere kârdan pay dağıtılabilmesi için esas sözleşmede hüküm bulunmasışarttır. Hesabında alacağını karşılamaya yetecekkadar ya da hiç hisse senedi bulunmayan saklama hesabı sahiplerinin nakitve hisse senedi alacakları toplamının 7 milyar 500 milyon Lirası tasfiyesonucu beklenmeksizin Fon tarafından ödenir. Bu fıkra uyarınca yapılacak ödemelerin tutarı,her yıl ilan edilen yeniden değerleme kat sayısı oranındaarttırılır. Fon, sermaye piyasası araçlarının kaydınıtutmakla görevli Merkezi Kayıt Kuruluşu tarafından idare ve temsil olunur.Fonun yönetim ve çalışma esasları Kurulca çıkarılacak bir yönetmeliklebelirlenir. – Türkiyede sermaye piyasasındaaracılık faaliyetinde bulunmaya bu Kanunla yetkili kılınmış kuruluşlar,tüzel kişiliği haiz kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşu olan TürkiyeSermaye Piyasası Aracı Kuruluşları Birliğine üye olmak için başvurmak zorundadırlar.Bunun için ilgili kuruluş, aracı kuruluş niteliğini kazandığı andan itibarenüç ay içinde gerekli başvuruyu yapmakla yükümlüdür. Anılan yükümlülüğeuymayan kuruluşların aracılık faaliyetleri Kurul’ca durdurulur. Borsaların malı, Devlet malı hükmündedir.Borsaların başkan ve yönetim kurulu üyeleri ile personeli hakkında, Kanunun25 inci maddesi hükmü uygulanır. “Gayrimenkul yatırım ortaklıklarının kuruluşlarındave sermaye artırımlarında, Türk Ticaret Kanunu hükümleri çerçevesinde aynîsermaye konulabilir. Aynî sermaye karşılığı çıkarılacak senetlerin halkaarz esasları Kurulca düzenlenir ve bunların devrinde Türk TicaretKanununun 404 üncü maddesi hükmü uygulanmaz.”. Yönetim kurulu üyeleri ile memur, müstahdem ve işçilere kârdan paydağıtılabilmesi için esas sözleşmede hüküm bulunması şarttır.

Bireysel Emeklilik Danışma Kurulu en az üç ayda bir Müsteşarlıkça önerilen tarih ve gündemle toplanır. Kurul, Birlik Statüsünün yürürlüğe girmesini izleyen bir ay içinde Birlik üyelerini ilk genel kurul toplantısına çağırır. İlk genel kurula ait masraflar, Birlik organları oluştuktan sonra Kurula geri ödenmek üzere Kurul tarafından karşılanır. Bu madde uyarınca yapılması gereken ödentilerin,Fona ilişkin Kurulca yapılacak düzenlemenin yürürlüğe girmesini izleyen bir ay içerisinde Fon hesabına yatırılması zorunludur. Ödemelerin bu süre içerisinde yapılmaması halinde, ödemede temerrüde düşülen kısma 46/A maddesinde öngörülen oranda gecikme faizi uygulanır ve Fon tarafından tahsil edilir. Kurul, Statünün yürürlüğe girmesini izleyen bir ay içinde Birlik üyelerini ilk genel kurul toplantısına çağırır. Birinci fıkranın (A), (B) ve (C) bentleri uyarınca verilecek para cezaları üst sınırla bağlı olmaksızın suçun işlenmesi suretiyle temin edilen menfaatin üç katından az olamaz. Tedrici tasfiye kararı verildikten sonra, aracı kurumun yasal organlarının görev ve yetkileri, tasfiye sonuçlanıncaya kadar Fon tarafından yerine getirilir. Fon, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile vize ve tescil açısından 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu ve 832 sayılı Sayıştay Kanunu hükümlerine tabi değildir. Bu madde kapsamında Kurul tarafından açılacak davalarda ve yapılacak takiplerde kurul, her türlü teminat ve harçtan muaftır. Üyeliğe kabul başvurusunun reddi, üyelikten geçici ve sürekli çıkarmaya ilişkin olarak Birliğin yetkili organınca alınan karara karşı, kararın ilgiliye tebliğini izleyen on iş günü içerisinde Kurul nezdinde itiraz edilebilir.

(3) Merkezî takas kuruluşunun, takas ve merkezî karşı taraf olarak yerine getirdiği işlemleri nedeni ile teminat olarak aldığı mal varlığı değerleri üzerindeki hak ve yetkileri hiçbir şekilde sınırlandırılamaz. (3) Kurul, merkezî takas kuruluşlarının takas hizmetleri verebilecekleri borsalar ve teşkilatlanmış diğer pazar yerlerini belirler. Merkezî takas kuruluşlarının takas hizmeti verebilecekleri borsaların belirlenmesinde borsaların uygun görüşleri alınır. Kurulun uygun görmesi hâlinde merkezî takas kuruluşları, TCMB tarafından oluşturulanlar hariç olmak üzere sermaye piyasaları dışında kurulmuş ve kurulacak diğer piyasaların da takas, ödeme ve teminat işlemlerini yerine getirebilir. Ayrıca Kurul, borsalar ve teşkilatlanmış diğer pazar yerleri dışında gerçekleştirilen sermaye piyasası araçları ile ilgili işlemlerin takasının merkezî takas kuruluşu nezdinde yerine getirilmesini zorunlu tutabilir. (1) Bu Kanun hükümleri uyarınca tasarruf sahiplerinden fon katılma payı karşılığında toplanan para ya da diğer varlıklarla, tasarruf sahipleri hesabına, inançlı mülkiyet esaslarına göre Kurulca belirlenen varlık ve haklardan oluşan portföy veya portföyleri işletmek amacıyla portföy yönetim şirketleri tarafından fon iç tüzüğü ile kurulan ve tüzel kişiliği bulunmayan mal varlığına yatırım fonu adı verilir. (6) Değişken sermayeli yatırım ortaklıklarının faaliyet ve yönetim ilkeleri ile portföyünde bulunan varlıkların ve hakların değerlemesine, varlıklarının saklanmasına, portföy sınırlamalarına, izahnameye ve izahnamenin yayımlanmasına, paylarının ihraç, satış, itfa ve itfasının durdurulmasına, tasfiye ve sona ermelerine ilişkin usul ve esaslar Kurulca belirlenir. (2) Mülkiyetin teminat alana devredildiği teminat sözleşmelerinde; teminat alan, teminat sözleşmesinin kurulduğu anda teminat konusu sermaye piyasası araçlarının mülkiyet hakkına, kanuni usullere uyarak devri sonucu sahip olur. Teminat sözleşmesinin sona ermesi ile teminat alan, teminat konusu sermaye piyasası araçlarının veya eş değerinin mülkiyetini teminat verene iade eder.

Şu kadar ki, bu yetki genel kurul tarafından en çok beş yıl süre ile verilebilir. Bu yetkinin süresi azami beş yıllık dönemler itibarıyla genel kurul kararıyla uzatılabilir. Şarta bağlı esas sermaye sistemi, hisse senedi ile değiştirilebilir tahvil çıkarılıp kolayca uygulanabilmesine olanak sağlamaktadır. Bu sistemde de sermaye artırımına genel kurul karar vermekle birlikte, sermaye artırım işlemi ve hisse senedi ihraç işlemi yönetim kurulu tarafından yapılmaktadır. Genel kurul tıpkı esas sermaye sisteminde olduğu gibi sermaye artırım kararı almaktadır, ancak alınan kararda, artırım oranı ve miktarı belli değildir. Çünkü mevcut hisse senediyle değiştirilebilir tahvil sahiplerinden ne kadarının bu haklarını kullanacağını önceden bilmek mümkün değildir. Genel kurulun aldığı sermaye artırımı kararının icrası ileriki bir tarihe ertelenmektedir. Artırım kararının icrası  hak sahibi üçüncü kişilerin (tahvil sahipleri- devralınan ortaklığın pay sahipleri- ortaklık çalışanları) haklarını kullanmak istemelerine bağlıdır. Tahvil sahiplerinin talebi üzerine yönetim kurulu tarafından sermaye artırımı işlemi gerçekleştirilir. Burada yapılan iş yönetim kurulu tarafından sermaye artırılması değil, genel kurulun daha önce almış olduğu artırım kararının yönetim kurulu tarafından icra olunmasıdır. Seçim yapılacak genel kurul toplantısından en az on beş gün önce, seçimlere katılacak birlik üyelerini ve temsilcilerini belirleyen liste, toplantının gündemini, yerini, gününü, saatini ve çoğunluk olmadığı takdirde yapılacak ikinci toplantıya ilişkin hususları belirten bir yazı ile birlikte üç nüsha olarak Yüksek Seçim Kurulunca belirlenecek Seçim Kurulu Başkanı hakime tevdi edilir.

Diğer taraftan halka açık anonim ortaklık tanımı,uluslararası standartlara uygun olarak yeniden yapılmış; borsaların, modernbir yapıda örgütlenmelerine olanak tanınmış ve kuruluş aşamasında olanvadeli işlemler borsaları ile bu borsalarda işlem görecek araçlarlave faaliyet göstereceklerle ilgili hukukî alt yapı tamamlanmıştır. Ticaret Kanunu bakımından tescilden önce hisse senedi çıkarılması mümkün olmazken, SerPK’da aksine bir düzenleme getirilmiştir. “Sermaye piyasası araçlarının satış esnasında alıcıya teslimi şarttır; ancak esas sermaye sistemini kabul etmiş anonim ortaklıklar, sermaye artırımının tescilini takip eden en geç otuz gün içinde hisse senetlerini alıcılara teslim ederler. Kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş anonim ortaklıklarda hisse senetlerinin satış esnasında alıcıya tesliminden itibaren pay sahipliği hakkı kazanılır ve bu halde Türk Ticaret Kanunu’nun 395’inci maddesinin 3 üncü cümlesi ile 412 nci maddesi hükümleri uygulanmaz. Satışı yapılan hisse senetleri dışındaki sermaye piyasası araçlarının satış sırasında alıcıya teslimi şarttır.”(SerPK m.7/IV). Bu düzenlemeyle halka açık anonim ortaklıklara tescilden önce hisse senedi çıkarılmasını yasaklayan(TTKm.395,412) hükümlerin uygulanmayarak, sermaye artırım kararının tescilinden önce hisse senedi çıkarılması imkanı sağlanmıştır. Bu durumda yönetim kurulunun hisse senedi çıkarılmasına ilişkin kararı ile pay oluşmakta, pay sahipliği de bu senetlerin satışı ve yatırımcıya teslimi ile oluşmaktadır[61]. Çünkü tescilden önce hisse senedi çıkarılması halinde esas sermaye rakamının tam olarak hisse senedi üzerinde bulunması mümkün değildir. Bu durumda hisse senetlerinin satışı sırasında nisaplar belli olmayacak, yatırımcı da almış olduğu hisse senedi ile şirkette ne kadar etkili olacağını bilemeyecektir. Ayrıca hisse senedi üzerinde görülecek esas sermaye miktarından yatırımcının ortaklığın mali yapısı hakkında sağlıklı bir bilgi sahibi olması da mümkün olmayacaktır.

Söz konusu imtiyazlı payların kamu kurum ve kuruluşlarına ait olması hâlinde bu hüküm uygulanmaz. Ancak, özel belgede sahtecilik suçundan dolayı cezaya hükmedebilmek için, sahte belgenin kullanılmış olması şartı aranmaz.(3) Yatırım kuruluşları ile bu Kanunun Üçüncü Kısmının Dördüncü Bölümünde yer alan kurumlar, 5237 sayılı Kanunun 244 üncü maddesinde tanımlanan sistemi engelleme, bozma, verileri yok etme veya değiştirme suçu açısından banka veya kredi kurumu sayılır. Bu fıkra uyarınca Fon tarafından yapılacak tedricî tasfiye ve idareye ilişkin harcamalarda Fon gelirlerinden hangilerinin kullanılabileceği Kurul tarafından belirlenir. İhraççılar, sermaye piyasası araçlarının herhangi bir şekilde halkasatıldığını veya halka açık anonim ortaklık statüsünün kazanıldığını öğrendikleritarihten itibaren otuz gün içinde Kurula bildirmek zorundadırlar. Ortaklıkdenetçileri, bu durumu öğrendikleri tarihte, ihraççının yönetim kurulunave Kurula bildirmekle yükümlüdürler.